Choć ostatni żołnierze 4 Gorzowskiej Brygady Zmechanizowanej im. Piotra Szembeka opuścili koszary w 1998 r. to pamięć o nich podtrzymują byli żołnierze zrzeszeni w Związku Żołnierzy Wojska Polskiego. Od momentu rozformowania jednostki przejęli opiekę nad pomnikiem bohaterów 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty, który został zbudowany w 1963 r. w ramach obchodów 20- lecia Ludowego Wojska Polskiego (zdj. nr 1). Wówczas cokół pomnika zwieńczał orzeł nawiązujący stylistyką do orła Piastów a na przedniej ścianie widniał napis – „Wieczna chwała żołnierzom bohaterom 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty poległym w walce z najeźdźcą hitlerowskim o wolność naszej ojczyzny”. Od momentu powstania pomnika a po dzień dzisiejszy miejsce to było placem co rocznego święta pułku a następnie brygady. Jak wspomina były dowódca 4 Gorzowskiej Brygady Zmechanizowanej im. Piotra Szembeka płk Marek Drózd teren pomnika był zawsze miejscem pamięci. „Co roku uroczystości święta brygady organizowaliśmy w tym miejscu, każdy z nowo przybyłych żołnierzy tu poznawał historię i tradycję jednostki. Było to dla nas zawsze niezwykłe miejsce, w którym oddawaliśmy hołd poległym żołnierzom” – opowiada płk Marek Drózd.
Niestety czas nie obszedł się łaskawie z pomnikiem w skutek czego orzeł, który był wykonany z piaskowca uległ zniszczeniu. W ramach zbliżających się obchodów 50- lecia bitwy o Kołobrzeg, wśród kadry wojskowej zrodziła się inicjatywa odrestaurowania pomnika. Uporządkowano wówczas otoczenie pomnika (powstały istniejące do dziś alejki przy nim) a kadra ufundowała nową tablicę i orła wg projektu mjr Mirosława Pokorskiego, byłego żołnierza gorzowskiej brygady a dziś pracownika Wojskowej Komendy Uzupełnień w Gorzowie i opiekuna Sali Tradycji gorzowskich jednostek wojskowych . Odsłonięcia nowej tablicy dokonano podczas święta brygady 18 marca 1995 r. (zdj. nr 2 i 3). Nowa tablica została wykonana z płyty kamiennej, na której umieszczono liczbę 50 otoczonej lisicami dębu i lauru, napis: Wał Pomorski 3.02-7.03.1945, Kołobrzeg 12.03-18.03.1945, na środku tablicy wizerunek krzyża Virtuti Militari V klasy oraz napis: „Żołnierzom 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty poległym na polu chwały. Cześć ich pamięci, 18 marca 1995”. Nowa tablica odzwierciedlała dawną treść widniejąca na starej płycie. Aby zachować obie tablice, na frontowej ścianie pomnika zawieszono nową a starą na prawej ścianie.
Po rozformowaniu w 1998 r. 4 Gorzowskiej Brygady Zmechanizowanej, która kontynuowała tradycje 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty otoczenie pomnika ulegało systematycznemu zniszczeniu tak samo jak opuszczone budynki koszarowe. Z pomnika zniknął symbol orła oraz 2 tablice pamiątkowe (zdj. nr 4). Z inicjatywy byłych żołnierzy ze Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego Koła nr 2 im. gen. bryg. Stefana Orlińskiego (byłego dowódcy pułku) w 2002 r. zrodził się pomysł, aby pomnik po raz drugi odrestaurować. Mimo iż obecny stan pomnika nie jest identyczny jak sprzed 1963 r. to w części nawiązuje do pierwotnego stanu. Obecnie dawny orzeł zastąpiono trójkątnym zwięczeniem z orłem a na miejscu płyty z 1995 r. stanęła nowa, zachowana do dziś (zdj. nr 5) .
Choć wojska przy ulicy Myśliborskiej niema już 14 lat to dalej przed pomnikiem odbywają się uroczystości wojskowe, które organizują byli żołnierze. W związku, iż w przyszłym roku żołnierze będą świętować 70- rocznicę powstania pułku, postanowili dokonać rewitalizacji terenu przy pomniku i przywrócić mu historyczny wygląd. Rewitalizacja będzie polegać na usunięciu drzew zasłaniających pomnik oraz oczyszczeniu pomnika. Wcześniej, bo w marcu br. podczas święta pułku dokonano odsłonięcia tablicy informacyjnej, mówiącej o przeznaczeniu budynków koszarowych. Dzięki nawiązanej współpracy z Dyrektorem Lubuskiego Muzeum Wojskowego w Drzonowie Piotrem Dziedzicem udało się odnaleźć 2 historyczne płyty z gorzowskiego pomnika, które przez lata wisiały na budynku muzeum. Dzięki przychylności dyrekcji płyty wrócą na miejsce swojego dawnego przeznaczenia na początku września, jednak zostaną odsłonięte podczas przyszłorocznego święta pułku, które odbędzie się 14 marca 2014 r.
Jak przyznaje kpr. Marcin Kamiński ze Związku Żołnierzy Wojska Polskiego z Gorzowa żołnierze są zadowoleni z pomysłu renowacji pomnika, bo to miejsce dla nich szczególne. „To tu spotykają się co roku, mimo iż ich jednostki niema, to miejsce jest dla nich ważne. Kiedy padła propozycja renowacji, od razu grupa byłych żołnierzy na czele z chor. szt. Marianem Nowackim, sekretarzem związku zgłosiła się do pomocy. Mamy nadzieję, iż po przez oczyszczenie terenu i przywróceniu pomnikowi blasku będzie on częściej spostrzegany przez ludzi przechodzących przez teren byłej jednostki wojskowej”.
Tekst: kpr. Marcin Kamiński
Foto: Archiwum ZŻWP